Leita ķ fréttum mbl.is

Fęrsluflokkur: Evrópumįl

Fundur į morgun um vald ESB ķ orkumįlum hér į landi

ÖrebechOpinn fundur um aukiš vald Evrópusambandsins ķ orkumįlum hér į landi veršur haldinn į morgun klukkan 17.15 ķ stofu HT-102, Hįskólatorgi ķ Hįskóla Ķslands viš Sęmundargötu 4 ķ Reykjavķk. Fyrsti frummęlandi į fundinum er Peter T. Örebech, lögfręšiprófessor viš Hįskólann ķ Tromsö ķ Noregi, en hann hefur bent į aš ESB muni fį verulega aukiš vald yfir orkumįlum hér į landi viš samžykkt svokallašs žrišja orkumįlapakka Evrópusambandsins. Ašrir frummęlendur į fundinum verša Vigdķs Hauksdóttir lögfręšingur og Bjarni Jónsson rafmagnsverkfręšingur.

Į fundinum veršur fjallaš um stefnu Evrópusambandsins ķ orkumįlum og hvaša įhrif hśn getur haft į žennan mįlaflokk hér į landi. Fjallaš veršur um eftirtaldar spurningar:

- Hvaša vald fęr orkustofa Evrópusambandsins og landsreglarinn og hvernig munu žessir ašilar beita žvķ?

- Hver er stefna Evrópusambandsins ķ orkumįlum og er skynsamlegt aš Ķslendingar undirgangist hana?

- Munu ķslensk stjórnvöld missa vald til aš įkveša hvort sęstrengur veršur lagšur eša ekki?

- Er best fyrir Ķslendinga aš afžakka orkulöggjöfina? Hvernig mun Evrópusambandiš bregšast viš höfnun?

 

Aš loknum erindum frummęlendanna, Peters, Vigdķsar og Bjarna, verša almennar umręšur.

Fundarstjóri veršur Haraldur Ólafsson, prófessor og formašur Heimssżnar. 

Fundurinn er opinn og allir eru velkomnir. Fundarbošendur eru Ķsafold, Herjan og Heimssżn.


Lögmašur išnašarrįšuneytisins er ķ raun śti aš aka samkvęmt norskum prófessor

Peter T. Örebech, norskur lögfręšiprófessor, hefur veriš fenginn til aš fara yfir įlit žaš sem Birgir Tjörvi Pétursson hęstaréttarlögmašur vann fyrir Žórdķsi Kolbrśnu Reykfjörš Gylfadóttur, išnašar-, nżsköpunar- og feršamįlarįšherra um žrišja orkupakka Evrópusambandsins. Nišurstaša norska lögfręšiprófessorsins er ķ stuttu mįli sś aš Birgir Tjörvi dragi żmsar rangar įlyktanir ķ sķnu įliti og aš meginnišurstaša hans sé röng.

Įlit norska prófessorsins fer hér į eftir, fyrst samandregiš įgrip ķ megindrįttum og sķšan įlit hans ķ heild ķ žżšingu Bjarna Jónssonar og Kristjįns L. Gušlaugssonar.

 

Įgrip af įliti Peters T. Örebech:

Nišurstaša mķn er aš Birgir Tjörvi Pétursson, lögmašur, hafi dregiš įlyktanir sem ekki standast. Žaš lżtur aš žeirri hugmynd lögmannsins aš EES-samningurinn eigi ekki viš um orkumįl vegna žess ķ fyrsta lagi aš grein 125 ķ EES-samningnum – įkvęši um aš eignarréttur sé einkamįl sérhvers rķkis – ętti aš tryggja slķkt. Ķ öšru lagi gengur lögmašurinn śt frį žvķ aš greinar 11, 12 og 13 um magntakmarkanir ķ višskiptum eigi ekki viš um Ķsland vegna žess aš rafkerfi Ķslands sé ótengt öšrum löndum.
Kynni menn sér réttarvenjur kemur fljótt ķ ljós aš grein 125 ķ EES-samningnum į viš um eignarrétt į Ķslandi, ólķkt žvķ sem Birgir Tjörvi Pétursson fullyršir, žvķ Evrópudómstóllinn hefur śrskuršaš aš umrędd mįl (orkumįl -žżš.) séu ekki undanžegin innri markašnum og fjórfrelsinu. Žaš var stašfest aš žvķ er orkumįl varšar af EFTA-dómstólnum įriš 2007 (“Hjemfallssaken”).
Žį er um misskilning aš ręša žegar Birgir Tjörvi segir aš Ķsland sé undanžegiš greinum 11, 12 og 13 ķ EES-samningnum vegna žess aš rafkerfi landsins sé ótengt śtlöndum. Žaš mį greina ķ Višauka IV um orku (grein 24) og grein 2 a) ķ EES-samningnum. Eins mį įlykta žar aš lśtandi af inngangi aš nżjum reglugeršum og tilskipunum ķ orkumįlum, sbr. “EŲS-relevant tekst”.
Öll įkvęši EES-samningsins hafa ótakmarkaš gildi į Ķslandi, bęši fyrir og eftir innleišingu einstakra orkulagabįlka. Žaš žżšir t.d. aš bann viš sęstreng mun ganga gegn EES-samningnum.

Peter T. Örebech
prófessor ķ lögfręši

 

Hér kemur svo įlit lagaprófessorsins ķ heild ķ ķslenskri žżšingu: 

 

Nokkrar athugasemdir Peter Örebech prófessors viš ”Greinargerš um żmis įlitaefni, sem tengjast Žrišja orkupakka ESB og innleišingu hans ķ ķslenskan rétt”, eftir Birgi Tjörva Pétursson, lögmann, BTP.

Ég hef veriš bešinn um aš meta greinargerš ofannefnds lögmanns um ašild Ķslands aš Orkustofnun ESB, ACER, sem kęmi til framkvęmdar viš samžykkt Alžingis į ”Žrišja orkupakkanum”.

Ég hef ekki getaš fjallaš um öll smįatriši. Greinargerš mķn er žannig takmörkuš viš ašalsamning EES frį 2. maķ 1992, ž.e.a.s. sérstaklega afstöšu lögmannsins BTP til 125. greinar EES-sįttmįlans og greinar 11, 12 og 13 ķ EES-samninginum, (bls. 26 og bls. 30).

Ég fjalla žvķ ekki um einstök atriši ķ Afleiddu lagasetningunni, ž.e.a.s. mikilvęgustu įkvęši orkumarkašarins ķ Žrišja orkupakkanum, ž.e. ESB geršir nr 713 og 714/2009, 347/2013 og tilskipun 2009/72. Ég greini hér ekki žessa afleiddu lagasetningu, en vķsa til lögfręšilegrar įlitsgeršar minnar ”Greinargerš lagadeildarinnar [Stóržingsins] 27. febrśar 2018: Nokkrar athugasemdir”, Tromsö, 3. marz 2018.

Nišurstaša mķn er sś, aš lögmašurinn BTP dragi įlyktanir, sem ekki standast. Žetta į viš um skošanir lögmannsins į, aš EES-samningurinn gildi ekki um orkugeirann vegna žess ķ fyrsta lagi, aš grein 125 ķ EES-samninginum – reglan um eignarrétt, sem sé į valdi hverrar žjóšar – aš sögn – śtiloki slķkt. Ķ öšru lagi sś afstaša lögmannsins, aš greinar 11, 12 og 13 um magnbundnar višskiptahindranir gildi ekki um Ķsland vegna žess aš landiš, eins og stašan er ķ dag, sé įn strengtenginga viš śtlönd.

Hver sį, sem hefur kynnt sér réttarvenjur, mun aušveldlega sjį, aš grein 125 gildir um – andstętt žvķ sem lögmašurinn BTP heldur fram – eignarréttarlegar ašstęšur į Ķslandi, vegna žess aš ESB-dómstóllinn hefur slegiš žvķ föstu, aš žessar ašstęšur séu ekki almennt undanžegnar hvorki innri markašinum né ”fjórfrelsinu”. Žessu er einnig slegiš föstu fyrir orkugeirann, sbr śrskurš EFTA-dómstólsins 2007 ”Hjemfallssaken” [žar sem dómstóllinn féllst į réttmęti eignaupptöku norska rķkisins af einkafyrirtękjum į vatnsaflsvirkjunum eftir įkvešinn tķma virkjananna ķ rekstri].

Žaš er ennfremur misskilningur, žegar lögmašurinn BTP heldur žvķ fram, meš einfaldri tilvķsun til žess, aš Ķsland er ekki tengt erlendum rafkerfum, aš landiš sé žar meš undanžegiš grundvallarįkvęšum ķ greinum 11, 12 og 13 ķ EES-samninginum. Žetta er ķ mótsögn viš sjįlfan EES ašalsamnninginn, sbr ”Višauka IV orka” (grein 24) og EES-grein 2 a). Sömu įlykun mį draga af innganginum aš nżjum reglugeršum og tilskipunum ķ orkugeiranum, sbr hugtakiš ”EES-tengdur texti”.

Allar samžykktir ašalsamnings EES eiga – eftir žvķ, sem hinir żmsu ”orkupakkar” koma fram og öšlast samžykki – algerlega viš um Ķsland. Žetta žżšir t.d., aš ķslenzkt bann viš žvķ aš stofna til sęstrengstenginga viš śtlönd vęri andstętt 12. grein EES-samningsins.

I. EES-samningurinn, grein 125

Žetta įkvęši er – bęši į norsku og ķslensku– svohljóšandi:

”Denne avtalen skal ikke på noen måte beröre avtalepartenes regler om eiendomsretten”.
”Samningur žessi hefur engin įhrif į reglur samningsašila um skipan eignarréttar.”

Lögmašurinn BTP segir eftirfarandi um grein 125 ķ EES-samningnum (bls. 30):

Žį varša reglur žrišja orkupakkans eša samžykkt sameiginlegu EES-nefndarinnar um ašlögun hans aš samningnum, ekki į nokkurn hįtt eignarrétt į orkuaušlindum į Ķslandi. Hvergi er aš finna neitt ķ reglum sem um ręšir sem gefur tilefni til aš draga slķka įlyktun. Ķ žvķ sambandi er lķka rétt aš minna į 125. grein EES-samningsins žar sem segir: ”Samningur žessi hefur engin įhrif į reglur samningsašila um skipan eignarréttar”.
Žetta hefur veriš žżtt žannig į norsku fyrir mig:

«Da berörer Den tredje energipakkes regler eller den felles EÖS-komites vedtak om dens tilpasning til avtalen ikke på noen måte ejendomsretten på energiresurser på Island. Ikke på noe sted i reglementet, som her dröftes, finnes det grunn til en slik konklusjon. I denne sammenheng er også på plass å minne om artikkel 125 i EÖS-avtalen, hvor det heter: «Denne avtale skal ikke på noen måte beröre avtalepartenes regler om eiendomsretten.»

Ég skil žetta žannig aš lögmašurinn BTP haldi eftirfarandi fram: Ķ fyrsta lagi, aš ”reglur um Žrišja orkupakkann” vķsi ekki til eignarréttar į orkuaušlindum į Ķslandi og aš ESB-reglurnar hafi žar af leišandi ekki heldur nein įhrif į stjórnun landsmanna į žeim.

Jafnvel žótt skrif lögmannsins séu dįlķtiš óskżr m.t.t. žess, hvort hann haldi žvķ fram, aš reglur EES-samningsins skuli ekki gilda, nema afleidda lagasetningin nefni žaš sérstaklega, žį sé ég įstęšu til aš nefna, aš žessu er žveröfugt fariš: allar nżjar geršir og tilskipanir, sem varša EES-samninginn – ef EES-löndin undirgangast žęr – gilda fyrir allt EES. Ef EES-rķki óskar eftir undanžįgu frį einu eša fleiri įkvęšum ķ nżrri Evrópugerš, jį, žį žarf aš semja sérstaklega um žaš, og undanžįgurnar verša aš koma fram ķ viškomandi reglugerš.

Ķ öšru lagi slęr lögmašurinn žvķ föstu, aš undanžįgan frį EES-samningnum gildi fyrir ”eignarréttinn į Ķslandi meš tilliti til 125. greinar – en žaš śtilokar įkvęšiš um eignarrétt į orkuaušlindum frį EES-samningnum. Afstaša lögmannsins er sś, aš EES-reglurnar eigi ekki viš um spurninguna um eignarrétt į ķslenzkri orkuframleišslu.

Ķ žrišja lagi stašhęfir lögmašurinn BTP, aš vöntun į rafstrengjum og röralögnum frį Ķslandi śtiloki möguleika einkaašila į aš nota 11., 12. og 13. greinar EES-samningsins til aš takmarka stjórnvaldsašgeršir ķslenzkra yfirvalda. Žetta er frįleitt, og eins og ég mun sżna fram į, eru žessi sjónarmiš ekki reist į réttri lögfręši.

1. Almennt séš er žaš rétt, sem BTP heldur fram, aš ķ reglum ESB sé hvergi aš finna tilvķsun til eignarréttarins. En žetta er ekki naušsynlegt, žar sem žaš felst ķ réttarkerfi EES, aš EES-samningurinn gildir sjįlfvirkt fyrir hvert sviš žjóšfélagsins žegar EES-löndin hafa samžykkt aš ESB-rétturinn, sem varšar viškomandi sviš, skuli verša innifalinn ķ samningnum. Žetta birtist ķ žvķ aš ESB-reglurnar vķsa til žess aš žaš sé ”texti sem varšar EES”, sbr. t.d. Evrópugerš nr 347/2013 frį 13. aprķl 2013 (formįlinn [ķ Innvišageršinni]). Hér er ekki bara įtt viš afleiddar reglur EES-samningsins, heldur lķka vķsaš til meginreglnanna, ž.e.a.s. žęr geršir og tilskipanir sem ķ tķmans rįs verša hluti af EES-samningnum, gilda lķka innan ramma hinna almennu EES-samningsreglna, žar į mešal greinar nr 11, 12, 13 og 125. Sjį t.d. Evrópugerš nr 714/2009 frį 13. jślķ 2009 (formįlinn, 4. hluti), žar sem fjallaš er um hve ”mikilvęgt žaš er aš ljśka viš Innri markašinn fyrir rafmagn og skapa sömu ašstęšur fyrir öll rafmagnsfyrirtęki ķ Sambandinu”. Žannig eigi aš nota markašsreglurnar um rafmagn į sama hįtt og um ašrar vörur og žjónustu innan ramma ”fjórfrelsisins”. Žaš eiga aš gilda sameiginlegar reglur fyrir alla sem eru žįtttakendur ķ Innri markašinum, sbr oršalagiš ķ ”samręmi viš sambandsréttinn”. Žannig er žaš ķ Evrópugerš nr 713/2009 frį 13. jślķ 2009 (formįlinn, mįlsgrein 6):

“Stofnunin [ACER] skal sjį til žess, aš žau stjórnunarverkefni, sem stjórnvöld hvers lands [hér Landsreglarinn] sjį um … séu samręmd į įrangursķkan hįtt og lokiš viš hjį ESB eša stofnun žess, ef naušsyn krefur. Ķ žessu sambandi er naušsynlegt aš tryggja sjįlfstęši stofnunarinnar gagnvart rafmagns- og gasframleišendum og flutninga- og dreifingarašilum, hvort sem žeir eru einkaašilar eša opinberir ašilar, og gagnvart neytendum, og tryggja, aš starfsemi stofnunarinnar sé samkvęmt sambandsréttinum, tryggja tęknilega og stjórnunarlega getu hennar og móttękileika fyrir lżšręšislega stjórnun og skilvirkni.”

2. Almennt veršur einnig aš gęta aš žvķ, aš textinn er bara grundvöllur skilgreiningar į stöšu eignarréttarins gagnvart EES-samningnum. Eins og textinn er settur fram ķ skrifum BTP, er hann, óśtlagšur, svariš viš spurningunni um eignarréttinn yfir orkuaušlindunum. Žetta eru grundvallar mistök, eins og ég mun sżna fram į hér į eftir. Samningstextinn er grundvöllurinn fyrir og ekki nišurstaša greiningarinnar. Framsetningin er bara hin skriflega forsenda fyrir lagalegri tślkun. Žaš er EFTA-dómstóllinn – ž.e.a.s. ESB-dómstóllinn samkvęmt 6. grein EES-laganna – sem tślkar ESB-sįttmįlana į bindandi hįtt og žar meš EES-samninginn lķka, svo fremi innihald hans sé žaš sama og ESB-sįttmįlanna.

Grein 6:

“Viš framkvęmd og beitingu įkvęša žessa samnings , og meš fyrirvara um framtķšar breytingar og žróun réttarvenja, skulu įkvęšin, ef žau eru efnislega samhljóša samsvarandi reglum ķ Sįttmįlanum um stofnun Efnahagsbandalags Evrópu og ķ Sįttmįlanum um stofnun Kola- og stįlbandalags Evrópu, og ķ samręmi viš löggerninga, sem samžykktir eru į grundvelli žessara sįttmįla, verša tślkuš ķ samręmi viš višeigandi dómsuppkvašningar EB-dómstólsins fyrir undirritun žessa samnings.”

3. ESB-dómstóllinn hefur sżnt, aš textinn ķ grein 125 hefur ekki žį merkingu, sem ķ fljótu bragši mętti ętla, ž.e.a.s. textinn gefur óskżra mynd af merkingu sinni, af žvķ aš žaš er dómsuppkvašning ESB-dómstólsins, sem ręšur. BTP hafa yfirsézt žessir dómar og žar meš jafnframt žessi stašreynd. Įlyktanirnar sem hęgt er aš draga af tślkun ESB-dómstólsins og textalegu samhengi reglnanna eru eftirfarandi:

Ķ fyrsta lagi: Hvernig er afstašan į milli 125. greinar og 31. og 40. greina um frjįlst flęši fjįrmagns og frelsi til athafna. Tślkunina veršur aš reisa į innbyršis afstöšu įkvęšanna. Reglurnar um eignarrétt ķ 125. grein hafa almennt gildi viš allar ašstęšur sem EES spannar, sbr stašsetninguna ķ kafla IX (almenn įkvęši). Greinar 31 og 40 standa ķ kafla III og fjalla um ”frjįlst flęši fólks, žjónustu og fjįrmagns”. Sjįlf stašsetning reglnanna segir okkur hversu vķštękar žęr eru. Žaš er meginatriši aš greinar 31 og 40 hefšu oršiš aš standa ķ kafla IX ef žęr įttu aš afmarka rétt ašildarrķkis til aš geta meš sjįlfstęšum og óhįšum hętti gert eigin rįšstafanir meš eignarrétt sinn.

Hvaš sem hinu formlega lķšur; 31. grein hljóšar svo:

“[Žaš skulu] engar takmarkanir vera į ašgangi til athafna … į umrįšasvęši annarra į mešal žessara rķkja … Athafnaašgangur skal spanna ašgang til aš stofna til og starfrękja atvinnustarfsemi og til aš stofna og reka fyrirtęki … meš žeim skilmįlum, sem lagasetning ķ athafnarķkinu įkvaršar fyrir borgara žess.”

Samsvarandi setning ķ grein 40 er eftirfarandi:

“… ekki vera neinar takmarkanir į fjįrmagnsflutningum … vegna žjóšernis hlutašeigandi, heimilisfangs eša móttökustašar fjįrmagnsins.”

Sem sagt rétturinn til aš flytja fjįrmuni eša veršmęti yfir landamęri er tryggšur, einnig innan orkugeirans sem įn alls vafa er hluti af reglum EES-samningsins um ”frjįls vöruvišskipti”, sjį 24. grein ”Višauki IV inniheldur sértękar įkvaršanir og fyrirmęli um orku”, samtķmis sem žaš leišir beint af EES-grein 2a) aš ķ EES-samninginum er įtt viš meš a) «samningi»: ašalhluti samningsins, bókanir viš hann og višaukar įsamt löggerningum, sem žar er fjallaš um.

Hinar nżju geršir og tilskipanir eru tekin upp ķ Višauka IV Orku, žegar EES-löndin, Ķsland, Liechtenstein og Noregur samžykkja ”Žrišja orkupakkann”. Žetta žżšir aš Ķsland getur ekki veriš meš innflutnings- eša śtflutningshömlur į fjįrmagni sem setja śtlendinga ķ annars konar og óhagstęšari ašstöšu en ķslenzka rķkisborgara.

Į eigin landssvęši geta ašildarlöndin sett skoršur en žęr verša aš samsvara žeim skoršum sem gilda fyrir ”eigin borgara”, ž.e.a.s. einkaašila.

Hugtakiš ”eigin borgarar” mį ekki tślka žannig aš žaš eigi viš rķkis- eša sveitarfélagastofnanir. Viš lķtum žess vegna svo į aš ”frjįlsa flęšis-įkvęšiš” umberi ekki mismunun į grundvelli žjóšernis (sbr. 124. grein) en žaš į hins vegar ekki viš mismunun gagnvart opinberu eignarhaldi.

4. Banniš viš aš leggja įherzlu į undirbśningsatrišin ķ ESB-réttinum (1) leišir til žess, aš ķ tślkuninni er oft lögš ofurįherzla į samžęttingarmarkmiš sįttmįlans (2) fremur en aš leggja įherzlu į fjölbreyttari sjónarmiš ķ einstökum įkvęšum undirbśningsatrišanna. (3) Ķ Portśgal (4), Frakklandi (5) og Belgķu (6) – ķ mįlunum, sem varša žįverandi grein 295 [nś grein 345] ķ sįttmįla EB, kemur tślkun ESB-dómstólsins fram.

Frumforsendan veršur žvķ aš vera, aš texta EES-samningsins (og sambęrileg įkvęši ķ starfssįttmįla ESB) veršur aš skilja ķ samręmi viš almennar mįlvenjur, ž.e.a.s. engin frįvik frį oršanna hljóšan. Hins vegar, žegar žau mįl, sem nefnd voru ķ sķšasta hluta komu fyrir ESB-dómstólinn varš śtkoman – mörgum til undrunar – žessi: Tślkuninni er snśiš ķ öfuga įtt mišaš viš mįlfarslega tślkun innihalds greinar 125.

1. Claus Gulmann og Karsten Hagel-Sörensen, EF-ret (Köbenhavn 1988) bls. 128 og Laurids Mikaelsen, EF-domstolen og Danmark (Köbenhavn 1984) bls. 28-29. Sjį einnig Jo Shaw, Law of European Union (Palgrave 2000) bls. 27.
2. Sjį innganginn aš samningnum um Evrópusambandiš, 10. liš: ”Som har det forsęt at videreföre processen henimod en stadig snęvrere sammenslutning mellom de europęiske folk.”
3. Jo Shaw, Law of European Union 27 (Palgrave 2000) bls. 159 og 205.
4. Mįl C-367/98 Portugal ECR [2002] I-4731.
5. Mįl C-483/99 Konle ECR [1999] I-3099.
6. Mįl C-503/99 Belgia ECR [2002] I-4809.


ESB-dómstóllinn gengur žannig frį textum sķnum, aš löggjöf einstakra ašildarlanda skuli einnig hindra annars konar mismunun en žį sem nefnd er ķ grein 124, jafnvel žótt mismunin varši ”reglur um eignarréttinn”. (7) Innan ESB er žetta gjaldgengt og gildir sjįlfvirkt lķka fyrir EES af žvķ aš EFTA-rķki sem eru ašilar aš EES hafa jįtazt undir žį skyldu aš fylgja skilningi ESB-dómstólsins į sambęrilegum reglum ķ ESB-rétti. Raunar er žaš žannig aš réttarvenjur sem eru eldri en ”undirskrift žessa samnings”, ž.e.a.s. 2. maķ 1992 (EES-grein 6), eru bindandi sem meš gagnįlyktun ętti aš žżša aš seinni réttarvenjur vęru ekki bindandi en slķkt kemur ekki til mįla žvķ aš EES-löndin hafa lįtiš hjį lķša aš nżta žessa undanžįgu.

5. Fearon-mįliš (8) sem hafnar žvķ aš önnur mismunun en varšandi rķkisborgararétt sé bönnuš, gildir hér. Mįliš sem ķ stuttu mįli snerist um ”bśsetu- og rekstrarskyldu” į Ķrlandi til žess aš koma ķ veg fyrir spįkaupmennsku meš jaršir og til aš tryggja aš bęndurnir eigi sķnar jaršir sjįlfir, tók fyrir lagalegan grunn kröfunnar um aš eigendur, ķ lagalegum skilningi, skyldu vera bśsettir innan žriggja enskra mķlna frį eigninni. Ķrsk yfirvöld höfšu krafizt eignarnįms jaršar sem var ķ eigu fyrirtękis fimm brezkra rķkisborgara sem ekki uppfylltu žetta skilyrši. Mįliš var sent til ESB-dómstólsins til žess aš fį įlitsgerš um tślkunina (”preliminary ruling”). Mįliš, sem tekiš var fyrir, varšaši bśsetuskylduna og rétt yfirvalda til eignarnįms ef brotiš vęri gegn bśsetuskyldunni ķ samręmi viš ESB. Ķ greinargerš sinni (”written observation”) komst framkvęmdastjórn ESB aš žeirri nišurstöšu aš žetta vęru ašstęšur, sem heyršu undir valdsviš ašildarrķkisins.

7. Sbr skjölunina ķ Alec Stone Sweet, Governing with Judges: Constitutional Politics in Europe (Oxford University Press 2000)

8. Sbr mįl 182/83 Fearon v Irish Land Commission ECR (1984) 3677.

Dómstóllinn var hins vegar ósammįla:

”Consequently, although article 222 [nś grein 345, sem samsvarar EES-grein 125] of the treaty does not call in question the member states’ right to establish a system of compulsory acquisition by public bodies, such a system remains subject to the fundamental rule of non-discrimination which underlies the chapter of the treaty relating to the right of establishment” (mįlsgrein 7).
Dómstóllinn vķsar hér til žess, aš mįliš snerti hina almennu ekki-mismununarreglu sem er grundvöllur kaflans um rétt til athafnafrelsis. Hann bendir į grein 54 (3)(e) ķ starfssįttmįla ESB, nś grein 50 (2)(e), og undirbśningsvinnuna. (9). Rétturinn lżsir hinni ólöglegu mismunun žannig:

9. «Programme general pour la suppression des restictions a la liberte d’etablissement” 18. desember 1961 (Journal officiel 1962) bls. 36.

”… among the restrictions on freedom of establishment to be abolished, [are the] provisions or practices which provide for less favourable rules for nationals of another member state in regard to compulsory acqusition”. (27)
Rétturinn komst aš žeirri nišurstöšu aš mismunun reist į rķkisborgararétti skyldi hętt. Ašrar geršir mismununar sem einnig komu fyrir ķ mįlinu voru hins vegar ekki įlitnar heyra undir ”the fundamental rule of non-discrimination”, sem liggur til grundvallar reglunum um réttinn til athafnafrelsis. Skyldan til naušungarsölu, sem ašeins įtti viš um einkaeign, var ekki bönnuš į grunni athafnafrelsis ķ grein 49, sem vęri ķ gildi į sama hįtt fyrir borgara landsins meš tilliti til eignar ķ landeignarfélagi. Reglur um naušungarsölur verša aš gilda jafnt fyrir alla borgara EES.

6. Dómurinn ķ Fearon-mįlinu féll įšur en EES-samningurinn var undirritašur og į žannig viš greininguna į EES-grein 125. Žjóšarreglur um naušungarkaup į eignum er ekki hęgt aš semja eins og hverju žjóšrķki žóknast. Fearon-dómurinn tekur af allan vafa um žaš aš mismunun žjóšerna innan EES veršur ekki umborinn.

Nišurstašan er žvķ sś aš grein 345 [EES-grein 125] veitir enga undanžįgu fyrir neitt ašildarrķki frį įhrifasviši ESB-réttarins. Ž.e.a.s. banniš viš aš hindra frjįlst flęši fjįrmagns, bęši fjįrfestingar- og athafnafrelsi (Starfshįttasįttmįli ESB, greinar 63 og 49) er algilt og įn tilhlišrana.

Ašildarrķkin geta sett reglur um bśsetuskyldu og eignarnįm en žį verša įkvęšin aš gilda jafnt hvaš varšar rķkisborgararétt. Žar sem žaš eru, samkvęmt ESB-réttinum, įhrifin af reglunum sem skipta mįli munu landsreglur sem gera eignavišskipti erfiš eša tķmafrek lķka vera andstęšar samningsreglunum um frjįlst flęši. Landsreglur žarf aš reisa į mikilvęgum opinberum hagsmunum (”general interest”) og žęr verša aš vera ķ samręmi viš hagsmunina. Hugsanlegar stjórnvaldsreglur um eignarhald verša aš vera ex post facto og vera reistar į hlutlęgum, śtgefnum og lögbundnum skilyršum.

7. Eftir aš mįl Portśgals, Frakklands og Belgķu voru leidd til lykta, komu tvö önnur mįl sem vöršušu ESB-grein 345, Spįnn (C-463/00) og Stóra Bretland (C-98/01). Rķkissaksóknari Ruiz-Jarabo Colomer kemst aš žeirri nišurstöšu aš 2002-dómarnir ”appear to render devoid of all practical effect Article 345 EC”. (10) ESB-dómstóllinn komst samt sem įšur aš žeirri nišurstöšu aš hann vęri heldur ekki sammįla Colomer. ESB-dómstóllinn fylgdi ekki óvęnt afstöšu réttarins frį 2002.

”That article [295] does not have the effect of exempting the Member States’ systems of property ownership from the fundamental rules of the Treaty”. (11)
Afstašan frį 2002 stóš žar meš óhreyfš. ESB-dómstóllinn er žeirrar skošunar, aš grein 345 eigi einungis viš fyrirtęki ķ opinberri eigu eša undir stjórn opinberra ašila. Ašeins žį eiga ašildarrķkin sjįlfdęmi um lagasetningu. Viš einkavęšingu fellur žetta sjįlfręši brott, sbr žį afstöšu aš viš hagfręšilega blandašar lausnir falli žjóšarsjįlfręšiš nišur samkvęmt grein 345, žrįtt fyrir aš framsetningin sé į hinn veginn (”snerti ekki į nokkurn hįtt»).

 

10. Réttarleišbeining 6. febrśar 2003. Mįl C-463/00 og C-98/01, ECR [2003] I-4581, mįlsgrein 37.

11. JUDGEMENT OF THE COURT, 26 June 2007, Case E-2/06

 

Grundvallarlögmįl ESB gilda – eins og dómstóllinn tślkar žau – viš kjarnaašstęšur, sem ekki einvöršungu snerta, heldur hafa forsögn um eignarréttinn ķ ašildarrķkjunum. Meš öšrum oršum: nś er ķ reynd bśiš aš taka grein 345 śr gildi. Af žessu kemst ég aš eftirfarandi nišurstöšum:

8. Ekki er hęgt aš įlasa Ķslandi žótt mismunur į texta og dómafordęmum vęri fyrir hendi žegar EES-samningurinn var undirritašur 2. maķ 1992, af žvķ aš višfangsefniš var ķ höndum dómstólsins. Óhįš žessu gildir aš ef ESB hefši haft žennan skilning į hreinu hefši ESB įtt aš leggja įherslu į aš ekki mętti skilja grein 125 śt frį almennri mįltilfinningu. ”Hlżšniskyldan” sem fylgir af sķšasta liš 3. EES-greinar er engin sjįlfstęš skylda fyrir ESB en kemur ķ ljós ef sķšari ašlögun Ķslands birtist sem misskilningur į innihaldi greinar 125. ESB veršur aš mótmęla. Ef žaš er ekki gert, mun vinnulag EES-landanna verša įkvaršandi tślkunaratriši samkvęmt Vķnarsamkomulaginu. Ég nefni žetta, jafnvel žótt žaš geti varla įtt viš hér.

9. Sambandiš milli EES-greinar 125 og starfshįttasįttmįla ESB, greinar 345 [įšur grein 295], er įkvaršaš meš nišurstöšu EFTA-dómstólsins um norska ”heimkvašningarréttinn”. (11) Dómstóllinn sló žvķ fyrst föstu, aš textarnir vęru eins, og žar af leišandi yrši aš tślka žį eins, sbr samkvęmniregluna.

”There are no specific circumstances in the case at hand which would warrant an interpretation of Article 125 EEA different from the interpretation of Article 295 EC. Since Articles 125 EEA and 295 EC are identical in substance for the purpose of the case at hand, the case law of th ECJ on Article 295 EC is of relevance when interpreting Article 125 EEA” (mįlsgrein 61).

10. Dómstóllinn slęr žvķ svo föstu, aš žaš leiši af EES-grein 125, aš ašildarrrķki hafi vald til aš įkveša, hvers konar eignarhaldsfyrirkomulag skal višhafa. Rétturinn er hins vegar takmarkašur vegna žess, aš ķ ašildarrķkinu gildir fjórfrelsiš, in casu frelsi til fjįrfestinga og athafnafrelsi [t.d. frelsi til aš stofna fyrirtęki].

”It follows from the case law of the ECJ on Article 295 EC that Article 125 EEA is to be interpreted to the effect that, although the system of property ownership is a matter for each EEA State to decide, the said provision does not have the effect of exempting measures establishing such a system from the fundamental rules of the EEA Agreement, including the rules on free movement of capital and freedom of establishment … In light of the above, the Defendant’s submission that the contested rules do not fall within the scope of the EEA Agreement must be rejected” (mįlsgreinar 62-63).
Žetta žżšir beinlķnis aš hvert EES-rķki getur sjįlft įkvešiš hvort orkulindirnar skuli vera ķ opinberri eigu eša ķ einkaeigu.

”The Court holds that Article 125 EEA is to be interpreted to the effect that an EEA State’s right to decide whether hydropower resources and related installations are in private or public ownership is, as such, not effected by the EEA Agreement. The corollary of this is that Norway may legitimately pursue the objective of establishing a system of public ownership over these properties, provided that the objective is pursued in a non-discriminatory and proportionate manner” (mįlsgrein 72).

11. Viš sjįum žannig, aš ašildarrķki – žar meš tališ Ķsland – getur įkvešiš aš rķkiš eigi allar nįttśruaušlindir og aš žaš sjįlft nżti og žrói žęr undir stjórn rķkisins. Ef hins vegar, komiš er į fót kerfi žar sem einkaeign eša blönduš einka- og opinber eign er višhöfš, žį veršur ķsland aš veita leyfi til žess aš einkaašilar fįi aš reka starfsemi sķna óhįš žjóšerni, sbr. EES-grein 124 (mismunun į grunvelli žjóšernis).

II. EES-samningurinn, greinar 11, 12 og 13

Lögmašurinn BTP skrifar, bls 26:

”Fyrir liggur, aš į mešan Ķsland er ekki tengt innri markaši ESB meš streng, gilda żmsar mikilvęgar reglur EES-samningsins ekki um višskipti meš raforku. Hér mį nefna bann 11. og 12. gr. samningsins viš magntakmörkunum ķ inn- og śtflutningi raforku og öšrum rįšstöfunum, sem hafa samsvarandi įhrif. Žrišji orkupakki ESB hefur ekki įhrif į gildi žessara reglna. Sama mį segja um 13. gr. Samningsins, sem veitir heimild til aš innleiša bönn eša höft į sviši inn- og śtflutnings raforku til aš tryggja örugga afhendingu raforku til heimila, stofnana og fyrirtękja, ķ undantekningartilvikum, ķ žeim tilgangi aš vernda žį mikilvęgu almannahagsmuni, sem įkvęšiš męlir fyrir um. Leišir žetta reyndar jafnframt af markmišum žeim, sem sett eru fram ķ orkupökkum ESB og af reglum, sem žar er aš finna.”

Žetta hefur veriš žżtt žannig į norsku:

Det ligger på bordet, at mens Island ikke er tilkoblet det indre markedet med kabel, er noen viktige regler i EÖS-avtalen ikke gjeldende for handel med elkraft. Her kan nevnes forbud i avtalens 11. og 12. artikkel mot kvantitetsinnskrenkninger på import og eksport av elkraft samt mot andre inngrep med liknende funksjon. EUs Tredje energipakke virker ikke på disse reglers gyldighet. Det samme kan sies om avtalens 13. artikkel, som gir hjemmel til forbud mot eller innskrenkelser på import og eksport av elkraft for å sikre levering av elkraft til hjemmer, byråer og bedrifter i sęrtilfeller for å verne de viktige almenhetsinteresser, som artikkelen drejer seg om. Dette kommer også av de mål, som finnes i EUs energipakker av de regler, som der finnes.»

1. Höfundurinn stašhęfir ķ fyrsta lagi aš žar sem Ķsland sé ekki tengt śtlöndum meš neinum aflstrengjum, žį sé Ķsland varšandi orkuvišskipti heldur ekki hįš neinum hinna mikilvęgustu EES-reglum. Eins og žetta er sett fram, eiga žannig reglur um orkuvišskipti aš vera hįš einni raunstöšu, nefnilega hvort de facto Ķsland sé tengt śtlöndum meš aflstrengjum. Žessu er ómögulegt aš halda fram. EES-samningurinn gildir ekki bara fyrir ašstęšur ķ nśtķš, heldur einnig ķ framtķš. Žaš sem virkjar reglurnar er innleišing Ķslands į ”Žrišja orkupakkanum” en ekki hvort raforkukerfi Ķslands sé tengt erlendum raforkukerfum beint. Reglurnar spanna žęr ašstęšur aš Ķsland neiti t.d. einkaašila sem rekur millilandastrengi um aš leggja slķka. Ef hagsmunir mismunandi landa rekast į, žį tekur ACER įkvöršun um žaš, hvort leggja skuli sęstreng til śtlanda, ESB-gerš nr 713/2009 grein 8.1:

”Varšandi innviši, sem tengja saman lönd, tekur Orkustofnun ESB, ACER, ašeins įkvöršun um stjórnunarleg višfangsefni, sem falla undir valdsviš Landsreglaranna ķ viškomandi löndum, ž.m.t. hugsanlega kjör og skilyrši fyrir ašgangi og rekstraröryggi a) žegar viškomandi stjórnvöld, Landsreglararnir, hafa ekki nįš samkomulagi ķ sķšasta lagi 6 mįnušum eftir aš mįliš var lagt fyrir seinni Landsreglarann.»
Skipulag ACER veršur fest ķ sessi, žegar ”orkuįętlun 2019-21”, ”Project of Common Interest” (PCI), veršur samžykkt

”In 2013, the TEN-E [Trans-European Energy Network] Regulation introduced a new framework for the development of critical energy infrastructure – PCIs -, foreseeing a role for the Agency in the process for identifying PCIs and in assisting NRAs [National Regulatory Authority] in dealing with investment requests – including for cross-border cost allocation – submitted by PCI promoters. (12) Agency for the Cooperation of Energy Regulators Programming Document 2019 – 2021 (Acer 6 September 2018) bls. 13
Hér er ķ raun og veru um aš ręša aš yfirgefa hiš hefšbunda ”tveggja stoša kerfi” EES og fara yfir ķ ”einnar stošar kerfi” sem einkennir ESB og ESB-ašild.

Viš sjįum sem sagt, aš gripiš veršur til reglnanna ķ ”Žrišja orkupakkanum” viš ašstęšur, eins og žęr, aš t.d. finnski rafmagnsrisinn Fortun hafi ķ hyggju, ķ samstarfi viš HS Orku, aš leggja rör eša strengi frį Ķslandi til t.d. Skotlands. Setjum svo aš af hįlfu ķslenzka rķkisins verši lagst gegn žessu. Ef Landsreglarinn – framlengdur armur ESB į Ķslandi – sem į aš sjį til žess aš reglum ESB-réttarins verši framfylgt į Ķslandi og sem ķslenzk yfirvöld geta ekki gefiš fyrirmęli – getur ekki leyst śr deilunni, veršur um hana śrskuršaš innan ACER eša jafnvel ķ framkvęmdastjórn ESB samkvęmt ESB gerš nr 713/2009, sjį grein 4 d), sbr grein 8.1 a) og innganginn, mįlsgrein 10).

2. Ķ öšru lagi stašhęfir lögmašurinn BTP, aš reglum samningsins ķ greinum 11, 12 og 13 verši ekki beitt, af žvķ aš EES-samningurinn – samkvęmt BTP – fjalli ekki um verzlun meš raforku, jafnvel žótt Ķsland samžykki ”Žrišja orkupakkann”, sbr. framsetninguna aš svo lengi sem ”Ķsland ekki er tengt innri markašinum meš rafstreng muni sumar mikilvęgar reglur ķ EES-samninginum ekki gilda fyrir višskipti meš rafmagn”.

Žetta er röng nišurstaša. Žaš eru engar forsendur fyrir žvķ, aš verzlun meš orku sé undanskilin ķ EES-samningnum, heldur žvert į móti. Allar götur sķšan EES-samningurinn var samžykktur 2. maķ 1992, hefur hann fališ ķ sér geršir og tilskipanir um orku sem EES-rķkin eru bundin af sbr. Višauka IV Orku. Innihald višaukans hefur breytzt meš tķmanum viš žaš aš ESB hefur afnumiš żmsar reglur og samžykkt nżjar. ”Žrišji orkupakkinn” į aš ganga inn ķ žennan višauka ef Ķsland gerist ašili aš ”pakkanum”. Žetta er augljóst.

3. Hér veršur aš bęta viš, aš sannarlega gilda strangar reglur um žį skyldu aš framfylgja geršum og tilskipunum ESB: Žótt EES sé ašeins tślkunaratriši fyrir ķslenzkum dómstólum er myndin allt önnur žegar kemur aš framkvęmdavaldinu, ž.e.a.s. rķkisstjórn Ķslands, rįšuneytum, rįšum og nefndum:

”Lagagerningar, sem er fjallaš um ķ eša teknir meš ķ višauka žessa samnings, eša samžykktir EES-nefndarinnar, skulu vera bindandi fyrir samningsašilana» (EES grein 7).
Įkvaršandi veršur žį, hvaša geršir og tilskipanir EES-löndin óska eftir aš tekin verši upp ķ EES-samninginn, eša meš öšrum oršum, ef Ķsland vill ekki aš greinar 11, 12 og 13 ķ EES-samningnum o.s.frv. öšlist ótakmarkaš gildi fyrir orkugeirann, veršur aš greiša atkvęši gegn ”Žrišja orkupakkanum”.

Tromsö, 23. september 2018

Peter Thomas Örebech
Prófessor ķ lögfręši
UIT Norges arktiske universitet, 9037, Tromsö

Žżtt hafa į ķslenzku, 13. október 2018:

Kristjįn L. Gušlaugsson og Bjarni Jónsson

 

 


Hagfręšiprófessor gagnrżnir ESB-skjólskenningar Baldurs

Ķ vištali viš Stundina um helgina gagnrżnir Hilmar Žór Hilmarsson, hagfręšiprófessor viš Hįskólann į Akureyri, kenningar sem Baldur Žórhallsson stjórnmįlafręšiprófessor hefur haldiš fram um skjól rķkja af ESB. Hilmar, sem įšur starfaši viš Alžjóšabankann, segir aš skjól ESB hafi reynst Eystrasaltsrķkjunum og Grikklandi afar dżrkeypt. Um fįheyrša nišurlęgingu hafi veriš aš ręša. Žį segir Hilmar aš ašild Ķslands aš ESB og upptaka evru gęti leitt til stöšnunar og aukins atvinnuleysis.

Hilmar er höfundur nżrrar bókar um efnahagsstefnu Noršurlandanna og Eystrasaltsrķkjanna. 

Sjį nįnar ķ prentašri śtgįfu Stundarinnar.


Žórólfur Matthķasson prófessor fęr śtskżringu AGS į vanda evrunnar

thmattOkkur hefur borist Youtube-efni žar sem Poul Thomsen, yfirmašur Evrópumįla hjį Alžjóšagjaldeyrissjóšnum, śtlistar fyrir Žórólfi Matthķassyni, prófessor ķ hagfręši, žann vanda sem evran hefur valdiš ķ Evrópu. Thomsen, sem er danskur aš uppruna, en hefur starfaš hjį Alžjóšagjaldeyrissjóšnum ķ rķflega žrjį įratugi, svarar hér spurningunni į ensku.

Sjį hér: Youtubemyndband žar sem Poul Thomsen śtskżrir fyrir Žórólfi Matthķassyni og öšrum fundargestum ķ Hörpu 15. september 2018 muninn į Ķslandi og Grikklandi og aš evran sé aš hluta til rót vandans ķ Grikklandi og um leiš veruleg hindrun į leiš til efnahagsbata.

Sjį einnig hér: https://www.youtube.com/watch?v=dc-S2cGn1t4&feature=youtu.be


Yfirmašur AGS śtlistar vanda evrunnar ķ Hörpu

ThomsenPoul M. Thomsen, Daninn eitilharši, sem saumaši saman efnahagsįętlun meš ķslenskum stjórnvöldum haustiš 2008, fór sķšan og gerši žaš sama ķ Grikklandi og Portśgal, og er nś yfirmašur Evrópumįla hjį Alžjóšagjaldeyrissjóšnum, sagši ašspuršur į fundi ķ Hörpu ķ dag aš višreisnin ķ Grikklandi hefši veriš miklu, miklu erfišari en į Ķslandi, ekki hvaš sķst vegna ašildar Grikklands aš evrusvęšinu.

Reyndar hefši ašild Grikklands aš evrusvęšinu įtt stóran žįtt ķ aš skapa hinn gķgantķska skuldavanda sem orsakaši kreppuna žar ķ landi meš of lįgum vöxtum og of aušveldum ašgangi aš lįnsfé, en svo hefši lausn vandans oršiš miklu erfišari žar sem ekki var hęgt aš fella gengiš heldur žurfti mjög sįrsaukafullar sparnašarašgeršir hins opinbera, svokölluš innri gengisfelling, aš koma til. 

Žaš var lķka athyglisvert Poul Thomsen sagši ašspuršur aš žaš hefši veriš hagstętt fyrir Ķslendinga aš vera meš sjįlfstęša peningastefnu og sveigjanlegt gengi


Į Ķsland aš taka upp orkulöggjöf Evrópusambandsins? Umręšufundur ķ dag.

Hvers vegna?  Hvers vegna ekki? Skiptir valdaframsal til erlends rķkjasambands mįli eša ekki? Gerist eitthvaš ef Ķslendingar afžakka Evrópulögin?

Ķsafold, Herjan og Heimssżn boša til opins fundar um orkumįl ķ stofu HT105 į Hįskólatorgi ķ Hįskóla Ķslands kl. 17.30 ķ dag, mįnudaginn 10. september.

Fulltrśar žingflokka munu įvarpa fundinn og opiš veršur fyrir fyrirspurnir.

Allir velkomnir!

 

 

 


Hvernig boršar mašur fķl? Eins og ESB innlimar lönd!

orkubitinnStundum er sagt aš leišin til aš ljśka stóru verki sé aš taka lķtil skref ķ einu og halda įfram. Ętli mašur aš borša heilan fķl er žvķ leišin sś aš taka einn bita ķ einu allt žar til sķšasti bitinn hefur veriš innbyrtur.

Hugsunin er hin sama hjį ESB gagnvart EES-löndunum. Žar komum viš aš spęgipylsu-ašferšinni sem sumir hafa umoršaš sem konķaksleiš Monnet. Mešfylgjandi mynd Helga Sig sem birt var ķ Morgunblašinu sķšasta laugardag lżsir fyrirbęrinu best og óžarfi aš fjölyrša um žetta frekar. Svo viršist žó ętla aš fara aš „orkubitinn“ muni standa ķ żmsum og verša öšrum tormeltur.


Sighvatur Björgvinsson vill ekki orkuyfirvald ESB hér į landi

SighvaturBSighvatur Björgvinsson, fyrrverandi išnašarrįšherra og formašur Alžżšuflokksins, skrifar ķ grein sem birt er ķ Morgunblašinu ķ dag aš tilskipunin um žrišja orkupakka ESB komi okkur nįkvęmlega ekkert viš og aš hann beri ekki aš innleiša ķ lög hér į landi. Andstašan viš orkupakka ESB fer žvķ vaxandi og hefur skotiš djśpum rótum mešal krata hér į landi.


Ręša Bjarna į fundi sjįlfstęšismanna

bjarni jonsson1Bjarni Jónsson rafmagnsverkfręšingur flutti įhugaverša ręšu į fundi į vegum hverfafélaga Sjįlfstęšisflokksins ķ Reykjavķk sem haldinn var sķšdegis ķ gęr. Bjarni hefur oršiš viš beišni Heimssżnar og leyft birtingu ręšunnar hér.

 

 

 

Įhrif Žrišja orkupakka Evrópusambandsins į gerš ķslenzka raforkumarkašarins

 

Ķ įlyktun atvinnuveganefndar Landsfundar Sjįlfstęšisflokksins ķ marz 2018 er eftirfarandi ķ kaflanum um išnašar- og orkumįl:

„Sjįlfstęšisflokkurinn hafnar frekara framsali į yfirrįšum yfir ķslenzkum orkumarkaši til stofnana Evrópusambandsins“.

Spurningin er: snertir žessi įlyktun efni Žrišja orkumarkašslagabįlks ESB ?

Lķtum fyrst į nżtt embętti, sem veršur til hérlendis, ef Alžingi stašfestir innleišingu Žrišja orkumarkašslagabįlksins ķ EES-samninginn:

Embęttiš hefur manna į millum fengiš ķslenzka heitiš Landsreglari, og į norsku heitir žaš „Reguleringsmyndighet for energi“ eša Yfirvald orkustjórnunar.

Embęttiš mun fara į ķslenzku fjįrlögin og taka viš yfirstjórnunar- og eftirlitshlutverki Orkustofnunar og Išnašarrįšuneytisins meš einokunar- og sérleyfisžįttum orkugeirans, ž.e. Landsneti og dreifiveitunum, yfirfara og samžykkja netmįla žeirra og gjaldskrįr.

Starfsemi Landsreglarans į aš verša algerlega óhįš yfirvöldum landsins, ž.e. framkvęmdavaldinu, og endanlegt śrskuršarvald um įgreiningsmįl vegna starfa hans veršur hjį EFTA-dómstólinum.   Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, veršur hinn formlegi eftirlits- og stjórnunarašili Landsreglarans, en ESA mun taka viš tilmęlum, įkvöršunum og śrskuršum frį ACER-Orkustofnun ESB (Agency for the Cooperation of Energy Regulators), sem er undir stjórn framkvęmdastjórnar ESB.  Žaš er yfirlżst forsenda žessa fyrirkomulags, aš ESA geri samhljóša samžykktir og ACER.  Žannig lżtur Landsreglarinn ķ raun bošvaldi Orkustofnunar ESB. 

Hlutverk Landsreglarans veršur m.a. aš hafa eftirlit meš raforkumarkašinum hérlendis.  Hann skal sjį um, aš žessi markašur starfi meš eins višskiptalega skilvirkum hętti og kostur er, og ķ ESB-löndunum hefur žetta veriš tślkaš sem frjįls samkeppnismarkašur, žar sem seljendur og kaupendur hittast rafręnt ķ raforkukauphöll meš sķn sölu- og kauptilboš į tilgreindu orkumagni į tilteknu tķmabili.  Slķkt uppbošskerfi raforku tķškast ķ nokkrum svęšiskauphöllum, sem ķ heild spanna allt ESB-svęšiš, žannig aš uppbošskerfi raforku er hiš vištekna višskiptakerfi ESB meš raforku. 

Annars konar fyrirkomulag, eins og t.d. hiš ķslenzka, žar sem auglżstar gjaldskrįr tķškast fyrir raforku til almennings  og langtķmasamningar um mikil orkukaup, er innan ESB/ACER ekki tališ til žess falliš aš nżta raforkuna meš hagkvęmasta hętti og aš beina raforkunni helzt til žeirra, sem hęsta veršiš vilja borga. 

Landsnet hefur um nokkurra įra skeiš unniš aš undirbśningi raforkukauphallar og reyndar rekiš vķsi aš slķkri fyrir eina tilgreinda žjónustu, śtvegun jöfnunarorku, sem er mismunur įętlašrar og notašrar orku fyrir hverja klukkustund.

 Lķklegt er, aš Landsreglarinn muni hvetja til markašsvęšingar į raforku til almennings ķ anda ESB og benda į, aš slķkt sé góšur undirbśningur fyrir hugsanlega sęstrengstengingu viš Evrópu.  Žaš blasa hins vegar viš alvarlegir annmarkar į slikri markašsvęšingu, m.a. vegna fįkeppni og yfirburšastöšu eins orkuvinnslufyrirtękisins, Landsvirkjunar, meš um 80 % heildarmarkašshlutdeild.  Til samanburšar er heildarmarkašshlutdeild Statkraft ķ Noregi 34 %.  Til leišréttingar į žessu mikla misvęgi į markaši er ekki loku fyrir žaš skotiš, aš  markašsašilar muni kvarta viš ESA eša ESA jafnvel eiga frumkvęši aš kröfugerš į hendur stjórnvöldum um rįšstafanir til aš jafna samkeppnisstöšuna į raforkumarkašinum.     

Um 80 % ķslenzka raforkumarkašarins er bundinn meš langtķmasamningum.  Žeir munu ekki haggast śt gildistķma sinn, hvort sem Ķsland gengur ķ Orkusamband ESB eša ekki, en meiri įhöld eru um, hvaš tekur žį viš, og hvernig nżir raforkusamningar verša, ž.e. hvort langtķmasamningar, t.d. til 20 įra, um raforkuvišskipti, verša taldir ķ samręmi viš reglur um frjįlsa samkeppni į raforkumarkaši.

Ķ žessu sambandi mį lķta til samskipta ESA viš norsku rķkisstjórnina.    Til aš laša til Noregs fjįrfestingar stórišjufyrirtękja  bauš rķkisraforkufyrirtękiš Statkraft slķkum fyrirtękjum lengi vel hagstęšara raforkuverš en į bošstólum var vķšast hvar annars stašar ķ Evrópu gegn skuldbindingum um langtķma raforkukaup ķ dreifšum byggšum Noregs.  Flestir samninganna runnu śt į tķmabilinu 2004-2011.  Žegar rķkisstjórnin įriš 1999 gerši sig lķklega til aš framlengja samningana, žótt uppbošsmarkašur į raforku hefši veriš viš lżši ķ Noregi sķšan 1991,  barst skżr ašvörun frį ESA: slķkir samningar yršu metnir til rķkisstušnings, sem eru óleyfilegir samkvęmt EES-samninginum.   ESA mat žetta žannig, aš slķkir langtķmasamningar, sem taldir voru žó bįšum ašilum hagstęšir, skekkti samkeppnisstöšu annarra evrópskra stórišjufyrirtękja og tók žį ekkert tillit til meiri fjarlęgšar frį mörkušum og hęrra kostnašarstigs ķ Noregi en į meginlandi Evrópu.  Norska rķkisstjórnin hlżddi ESA og įkvešiš var aš framlengja ekki raforkusamningana.  Mikil vinna fór ķ aš finna lausn į žessu, og įriš 2011 įbyrgšist norska rķkiš, til aš višhalda starfsemi orkukręfra verksmišja ķ Noregi, aš žęr fengju hagstęšara verš en į markašinum.  Sķšan hafa veriš geršir langtķmasamningar, sem žó taka miš af markašsverši.  Žetta hefur ESA samžykkt.   Segja mį, aš žessi staša auki óvissu um žaš, hvort nżir langtķmasamningar muni takast į Ķslandi, žegar gamlir samningar renna sitt skeiš į enda og žegar reynt veršur aš gera višbótar samninga viš žį, sem fyrir eru. 

Nś er spurningin sś, hvaša breytingum mį bśast viš į raforkuveršinu į Ķslandi meš uppbošsmarkaši fyrir raforku įn aflsęstrengs til śtlanda ?  Viš žvķ er varla hęgt aš gefa annaš en véfréttarsvar: veršiš mun rįšast af framboši og eftirspurn.  Žetta žżšir, aš žaš mun sveiflast innan sólarhringsins, vikunnar og įrstķmans.

Vķkjum nś aš millilandatengingum rafkerfa.  Eitt af meginstefnumišum Žrišja orkumarkašslagabįlks ESB og eitt af meginhlutverkum Orkustofnunar ESB, ACER, er aš auka flutningsgetu raforku į milli ESB-landanna śr nśverandi 10 % af vinnslugetu raforku og ķ 30 % og śtrżma žar meš flöskuhįlsum flutningskerfisins, svo aš forsendur skapist til jöfnunar raforkuveršs į milli ESB-landanna.  Mišaš er viš, aš munurinn verši mest 2 EUR/MWh eša  0,25 ISK/kWh.  Til aš vinna žetta meš skipulegum hętti lét framkvęmdastjórn ESB semja kerfisžróunarįętlun til 10 įra um ęskilegar millilandatengingar og ber öllum ašildarlöndum aš laga sķnar kerfisįętlanir aš henni og styšja viš framkvęmd hennar meš rįšum og dįš. 

Nś vill svo til, aš į forgangsverkefnaskrį kerfisžróunarįętlunar ESB/ACER er aflsęstrengur į milli Ķslands og Bretlands.  Hann er žar į hagkvęmniathugunarstigi, og stęrš hans er žar af leišandi óįkvešin.  Ef žessi sęstrengur kemst upp į hönnunarstig og Žrišji orkumarkašslagabįlkurinn veršur samžykktur į Alžingi, žį veršur Landsnet aš taka hann meš ķ kerfisįętlun sķna.

Žaš veršur Landsreglarinn, sem fį mun žaš hlutverk aš skilgreina kröfurnar, sem žarf aš uppfylla til aš fį leyfi fyrir lagningu sęstrengs.  Ef umsękjandinn uppfyllir alla skilmįlana, žį veršur ekki séš, hvernig leyfisveitandinn, Orkustofnun, getur hafnaš umsókninni.  Slķkt veršur illa žokkaš af ACER, og stjórnvöld hérlendis verša žar meš talin leggja stein ķ götu sameiginlegrar kerfisžróunarįętlunar.  Žaš er mjög lķklegt, aš umsękjandinn kęri slķka synjun til ESA, og žaš er litlum vafa undirorpiš, hvernig ESA og EFTA-dómstóllinn munu śrskurša um žennan sęstreng. 

Verši lagšur hingaš aflsęstrengur, er žaš Landsreglarinn, sem įkvešur ķ hvaša raforkukauphöll Ķsland veršur, og Landsreglarinn setur reglurnar um žaš, hvernig orkuflęšinu veršur stjórnaš um strenginn.  Žaš er langlķklegast, aš raforkumarkašur Nord Pool verši fyrir valinu, og žar eru fyrir 20 Evrópulönd, t.d. hin Noršurlöndin, Bretland og Žżzkaland.   

Žaš er lķklegt, aš hinn örlitli markašur almennra raforkunotenda į Ķslandi muni finna harkalega fyrir tengingunni inn į Nord Pool.  Veršiš žar nśna markast mest af eldsneytisverši og framboši slitróttra endurnżjanlegra orkulinda į borš viš sól og vind.  Raforkuverš ķ landinu mun įn vafa hękka, og heildsöluverš rafmagns verša lķklega litlu nešan viš veršiš į Bretlandi.  Raforkuveršiš į Bretlandi er sveiflukenndara en į Noršurlöndunum, og žess mun žį gęta hérlendis.   Ekki mun bęta śr skįk, aš gjaldskrįr Landsnets til almennings og stórišju munu hękka, af žvķ aš samkvęmt reglum ESB/ACER verša landsmenn sjįlfir aš bera kostnašinn af naušsynlegri styrkingu flutningskerfisins frį virkjunum aš landtökustaš sęstrengsins.

Spurningunni, sem varpaš var fram ķ upphafi veršur žess vegna ašeins meš réttu svaraš žannig, aš tilvitnuš Landsfundarįlyktun į algerlega viš Žrišja orkumarkašslagabįlk ESB.  Téšur lagabįlkur felur raunverulega ķ sér valdframsal frį Ķslandi til Orkustofnunar ESB.

 

Garšabę, 30.08.2018 / Bjarni Jónsson, rafmagnsverkfręšingur      

 

 


Sjįlfstęšismenn eru algjörlega į móti orkupakka ESB

virkjunAf gefnu tilefni, um leiš og viš minnum į fund sjįlfstęšismanna um mįliš į eftir, endurflytjum viš žessa frétt frį žvķ ķ maķ ķ įr: 

Ķslendingar eru į móti žvķ valdaframsali ķ orkumįlum sem nżjar tilskipanir ESB fela ķ sér. Žetta er nišurstaša nżrrar skošanakönnunar sem Heimssżn hefur fengiš fyrirtękiš Maskķnu til aš gera. Spurt var: Ertu fylgjandi eša andvķg(ur) žvķ aš aukiš vald yfir orkumįlum į Ķslandi verši fęrt ti l evrópskra stofnana? Sam­tals eru 80,5% žjóšarinnar and­vķg žvķ aš fęra vald yfir ķs­lensk­um orku­mįl­um til evr­ópskra stofn­ana. Žar af eru 57,4% mjög and­vķg og 23% frek­ar and­vķg. Hins veg­ar eru 8,3% hlynnt žvķ.

Sjį hér įréttingu Heimssżnar ķ tilefni af įformum um upptöku žrišja orkupakka ESB i EES-samninginn.

Mbl.is greinir svo frį könnuninni:

Til­efni könn­un­ar­inn­ar er umręša į und­an­förn­um mįnušum um fyr­ir­hugaša žįtt­töku Ķslands ķ svo­nefnd­um žrišja orkupakka Evr­ópu­sam­bands­ins og Orku­stofn­un sam­bands­ins ķ gegn­um Eft­ir­lits­stofn­un EFTA (ESA) vegna ašild­ar lands­ins aš EES-samn­ingn­um.

 

Meiri­hluti kjós­enda allra flokka and­vķg­ur

Meiri­hluti stušnings­manna allra stjórn­mįla­flokka sem eiga full­trśa į Alžingi er and­vķg­ur žvķ aš fęra vald yfir orku­mįl­um į Ķslandi til evr­ópskra stofn­ana. Mest andstašan er į mešal stušnings­manna Sjįlf­stęšis­flokks­ins žar sem 91,6% eru and­vķg og 2,8% hlynnt.

Žar į eft­ir koma stušnings­menn Flokks fólks­ins meš 64,1% and­vķg og 6,3% hlynnt, Sam­fylk­ing­ar­inn­ar meš 63,8% and­vķg og 18,6% hlynnt og loks stušnings­menn Pķrata meš 60,8% and­vķg og 18,7% hlynnt. Ašrir stušnings­menn flokk­anna eru ķ mešallagi and­vķg­ir/ā€‹fylgj­andi.

Žeir sem bśa utan Reykja­vķk­ur and­vķg­ari

Žegar kem­ur aš kynj­um eru 83,8% kvenna and­vķg žvķ aš vald yfir stjórn ķs­lenskra orku­mįla sé fęrt til evr­ópskra stofn­ana og 5,5% fylgj­andi į mešan 77,7% karla eru and­vķg og 10,4% hlynnt. Andstašan eykst eft­ir žvķ sem fólk er eldra og meiri andstaša er utan Reykja­vķk­ur.

Hvaš mennt­un varšar eru žeir sem eru meš fram­halds­skóla­próf/ā€‹išnmennt­un mest and­vķg­ir eša 85,6% žeirra en 5% hlynnt. Žį koma žeir sem eru meš grunn­skóla­próf (79,2% and­vķg og 8,2% hlynnt) og žeir sem hafa hį­skóla­próf (77,8% and­vķg og 9,7% hlynnt).

Žegar kem­ur aš tekj­um er andstašan viš slķka fęrslu į valdi śr landi mest į mešal žeirra sem eru meš 800-999 žśsund krón­ur ķ mįnašarlaun (88,5% and­vķg og 3,5% hlynnt) og nęst mest hjį žeim sem eru meš 400-549 žśsund krón­ur (84,4% hlynnt og 5,7% hlynnt).


Nęsta sķša »

Heimssýn

Heimssýn

hreyfing sjálfstæðissinna í Evrópumálum, eru þverpólitísk samtök þeirra sem telja hagsmunum Íslendinga best borgið með því að halda áfram að vera sjálfstæð þjóð utan Evrópusambandsins.

Heimilisfang: Ármúla 6, 108 Reykjavík.

Sími 859 9107.


Nánar um Heimssýn

Vertu með!

Frjáls framlög

Eldri fęrslur

Okt. 2018
S M Ž M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.10.): 139
  • Sl. sólarhring: 171
  • Sl. viku: 1319
  • Frį upphafi: 946646

Annaš

  • Innlit ķ dag: 107
  • Innlit sl. viku: 1186
  • Gestir ķ dag: 102
  • IP-tölur ķ dag: 102

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband